Page 10 - Demo

Mjedisi gjeografik dhe origjina e grek%u00ebveMjedisi ku helen%u00ebt krijuan qytet%u00ebrimin e tyre ka ndryshuar n%u00eb m%u00ebnyr%u00eb periodike, sipas etapave t%u00eb zhvillimit t%u00eb tyre historik. Greqia antike p%u00ebrfshinte: Greqin%u00eb kontinentale, Greqin%u00eb ishullore dhe Greqin%u00eb aziatike.Malet, vargmalet dhe deg%u00ebzimet e tyre shkaktonin nj%u00eb cop%u00ebtim t%u00eb Greqis%u00eb, sidomos n%u00eb pjes%u00ebn kontinentale, duke e ndar%u00eb at%u00eb n%u00eb shum%u00eb krahina t%u00eb izoluara midis tyre. Argjilat dhe mineralet e n%u00ebntok%u00ebs greke krijuan kushte t%u00eb favorshme p%u00ebr zhvillimin e hersh%u00ebm t%u00eb zejtaris%u00eb. Fushat ishin t%u00eb pakta dhe bujq%u00ebsia mund t%u00eb zhvillohej vet%u00ebm n%u00eb nj%u00eb t%u00eb tret%u00ebn e tokave. Elementi q%u00eb luante rolin m%u00eb t%u00eb r%u00ebnd%u00ebsish%u00ebm n%u00eb jet%u00ebn ekonomike e sociale t%u00eb grek%u00ebve ishte deti, i pranish%u00ebm n%u00eb %u00e7do skaj t%u00eb vendit. Si rrjedhoj%u00eb, ata u b%u00ebn%u00eb lund%u00ebrtar%u00eb e tregtar%u00eb t%u00eb zot%u00eb. Grek%u00ebt e vjet%u00ebr dit%u00ebn t%u00eb shfryt%u00ebzonin t%u00eb gjitha mund%u00ebsit%u00eb q%u00eb u ofronte mjedisi p%u00ebrreth, prandaj deti u kthye n%u00eb %u201cur%u00eb%u201d lidh%u00ebse me popuj t%u00eb tjer%u00eb dhe nxiti shk%u00ebmbime ekonomike e kulturore. Kjo tregon edhe %u201cndryshimin dhe vazhdim%u00ebsin%u00eb%u201d: nga bashk%u00ebsi lokale, drejt rrjeteve m%u00eb t%u00eb gjera t%u00eb tregtis%u00eb e komunikimit.Popullsia helene, n%u00eb ndryshim nga ajo e vendeve t%u00eb Lindjes s%u00eb Lasht%u00eb, kishte elemente t%u00eb p%u00ebrbashk%u00ebta gjuhe e traditash, por nuk ishte krejt%u00ebsisht e nj%u00ebtrajtshme. Helen%u00ebt p%u00ebrb%u00ebheshin nga kat%u00ebr fise: akeasit, jon%u00ebt, eol%u00ebt dhe dor%u00ebt. K%u00ebto fise, n%u00eb mij%u00ebvje%u00e7arin II p.e.s., sipas nj%u00eb pjese t%u00eb studiuesve, erdh%u00ebn val%u00eb-val%u00eb nga viset p%u00ebrtej Danubit dhe u vendos%u00ebn n%u00eb Gadishullin e Ballkanit, si dhe n%u00eb pellgun e detit Egje, duke i populluar ato. Nga emri %u201chelen%u00eb%u201d, edhe territori ku u vendos%u00ebn, u quajt \popullsi romak%u00ebt do ta quanin greke. Qendra e jon%u00ebve u b%u00eb Athina, e akejve, Mikena, e eol%u00ebve, Eolida dhe e dor%u00ebve, Sparta. Edhe pse poliset ndryshonin mes tyre, grek%u00ebt ndanin nj%u00eb nd%u00ebrgjegje t%u00eb p%u00ebrbashk%u00ebt, q%u00eb u forcua nga gjuha, kulti fetar dhe festat panhelenike.Qytet%u00ebrimi i Kret%u00ebs dhe i Miken%u00ebsN%u00eb mij%u00ebvje%u00e7arin III-II p.e.s., para ardhjes s%u00eb fiseve helene, n%u00eb territorin e Evrop%u00ebs Juglindore, me qend%u00ebr n%u00eb ishullin e Kret%u00ebs, u zhvillua nj%u00eb qytet%u00ebrim shum%u00eb i lart%u00eb, q%u00eb njihet si qytet%u00ebrimi minoik, sipas emrit t%u00eb mbretit legjendar Minos. Qytet%u00ebrimi i Kret%u00ebs minoike u p%u00ebrket fiseve q%u00eb historian%u00ebt e vjet%u00ebr i identifikojn%u00eb si pellazg%u00eb. Kjo lidhje %u00ebsht%u00eb p%u00ebrmendur nga autor%u00eb antik%u00eb, por identifikimi etnik i %u201cpellazg%u00ebve%u201d mbetet i debatuesh%u00ebm n%u00eb historiografin%u00eb moderne. Kretasit jan%u00eb dalluar si lund%u00ebrtar%u00eb dhe tregtar%u00eb t%u00eb zot%u00eb. Qytet%u00ebrimi i tyre arriti kulmin n%u00eb shekujt XVI-XV p.e.s. N%u00eb k%u00ebt%u00eb hark kohor, si%u00e7 pohojn%u00eb historian%u00ebt e vjet%u00ebr, Herodoti e Tuqiditi, Kreta ishte bashkuar n%u00eb nj%u00eb shtet t%u00eb vet%u00ebm n%u00ebn sundimin e mbretit t%u00eb qytetit Knos, duke u vendosur n%u00eb nj%u00eb rang me shtetet e tjera t%u00eb m%u00ebdha, si: Egjipti, Mesopotamia etj. Qytet%u00ebrimi i Kret%u00ebs, q%u00eb zgjati p%u00ebr rreth 1000 vjet, e q%u00eb u nd%u00ebrpre p%u00ebr shkak t%u00eb nj%u00eb katastrofe natyrore dhe sulmit t%u00eb fiseve akeje, nuk u zhduk t%u00ebr%u00ebsisht, por shum%u00eb elemente t%u00eb tij u trash%u00ebguan dhe u p%u00ebrshtat%u00ebn nga popullsit%u00eb e m%u00ebvonshme. N%u00eb Knos %u00ebsht%u00eb zbuluar pallati %u201cLabirinti i Minosit%u201d. R%u00ebnd%u00ebsia historike e k%u00ebtij qytet%u00ebrimi lidhet me organizimin urban, artin, tregtin%u00eb detare dhe administrimin e ekonomis%u00eb.Gjat%u00eb mij%u00ebvje%u00e7arit t%u00eb dyt%u00eb p.e.s., n%u00eb territorin e Greqis%u00eb u dynd%u00ebn fiset helene t%u00eb akejve, t%u00eb cilat u vendos%u00ebn Qytet%u00ebrimi i lasht%u00eb grek11.1Nga bota greke kemi trash%u00ebgimi nd%u00ebr t%u00eb tjera, edhe fjal%u00ebn \\. Sot, ky term na tregon p%u00ebr shkenc%u00ebn q%u00eb merret me organizimin dhe administrimin e shtetit, por edhe me zgjedhjen e qeverive dhe pjes%u00ebmarrjen e qytetar%u00ebve n%u00eb jet%u00ebn publike.Grimc%u00eb historikePorta e luan%u00ebve n%u00eb Miken%u00eb8